Box 3 is die belasting waar je pas boos over wordt als je er voor het eerst mee te maken krijgt. Je hebt keurig belasting betaald over je salaris, en dan blijkt de overheid ook nog een deel van je spaargeld te willen. Welkom bij vermogensbelasting.
Hoe zit het in elkaar?
Nederland heeft drie belastingboxen. Box 1 is je salaris en je huis. Box 2 is voor mensen met een eigen BV. Box 3 is voor de rest: spaargeld, beleggingen, crypto, die vakantiewoning in Frankrijk.
Je eigen woning en je pensioen vallen er niet onder. Die zitten in Box 1. Daar krijg je ook hypotheekrenteaftrek. Dat verklaart waarom Nederlanders zo graag alles in hun huis stoppen.
Wat telt mee?
Alles wat waarde heeft en niet in Box 1 of 2 zit:
- Spaargeld (ja, ook als het 0% rente oplevert) - lees meer over slim sparen
- Aandelen, ETF's, obligaties
- Crypto (de fiscus is er eindelijk achter dat dat bestaat)
- Een tweede woning of verhuurpand
- Die €10.000 cash in je kluis (theoretisch)
Schulden mag je eraf trekken, maar pas boven een drempel van €3.800. Een doorlopend krediet van €2.000 telt dus niet mee. Handig bedacht.
Het heffingvrije deel
Je betaalt niet over alles. De eerste €59.357 is vrijgesteld (2026). Met een fiscaal partner is dat €118.714 samen. Pas daarboven begint de fiscus mee te tellen.
Dit verklaart waarom Box 3 vooral een probleem is voor mensen met substantieel vermogen. Als je €40.000 spaargeld hebt, betaal je niks. Let op: ook het vermogen van je kinderen kan meetellen, tenzij je slim spaart op hun naam.
De berekening (en waarom die oneerlijk voelt)
Hier wordt het pijnlijk. De Belastingdienst kijkt niet naar wat je écht verdiend hebt. Ze kijken naar een fictief rendement. Voor spaargeld is dat laag (circa 0,36%), voor beleggingen hoog (circa 6%).
Concreet: als je €100.000 in ETF's hebt, gaat de fiscus ervan uit dat je €6.000 rendement hebt gemaakt. Daarover betaal je 36% = €2.160. Ook als je dat jaar -15% in de min stond.
Je leest het goed: je kunt belasting betalen over winst die je niet gemaakt hebt.
Waarom dit zo is (korte versie)
Het oude systeem was nog erger. De Hoge Raad heeft in 2021 geoordeeld dat het in strijd was met het eigendomsrecht. Sindsdien is er een "reparatie" waarbij spaargeld en beleggingen apart worden bekeken. Maar eerlijk is het nog steeds niet.
Er wordt gewerkt aan een systeem op basis van werkelijk rendement, gepland voor 2028. Maar dat wordt al jaren beloofd, dus ik geloof het pas als ik het zie.
De peildatum-truc
Je vermogen wordt gemeten op 1 januari. Wat er daarna gebeurt, maakt niet uit voor dat belastingjaar.
Dit leidt tot creatief gedrag. Mensen die op 30 december hun hypotheek extra aflossen (uit Box 3, naar Box 1) en op 2 januari weer bijlenen. Legaal? Ja. Een beetje absurd? Ook ja.
Wat kun je eraan doen?
Niet veel, eerlijk gezegd. Een paar dingen die wél werken:
- Gebruik je vrijstelling. Met een fiscaal partner kun je de verdeling optimaliseren.
- Schulden boven de drempel. Een persoonlijke lening verlaagt je belastbare vermogen.
- Pensioen. Geld in je pensioenpot zit niet in Box 3. Extra storten in een lijfrente kan dus fiscaal slim zijn.
- Je eigen woning. Aflossen op je hypotheek verplaatst geld van Box 3 naar Box 1. Geen vermogensbelasting meer over dat deel. De keuze tussen aflossen of beleggen is daarom ook fiscaal relevant.
Let op: dit is geen advies om belasting te ontduiken. Dit is gewoon hoe het systeem werkt, en het zou dom zijn om dat niet te gebruiken.
Mijn frustratie
Box 3 straft sparen en beleggen. Je hebt al belasting betaald toen je het geld verdiende. Nu betaal je nog een keer omdat je het niet uitgegeven hebt. En als je belegt, betaal je zelfs als je verlies maakt. Let op: de regels gaan veranderen in 2028.
Het moedigt mensen aan om geld in hun huis te stoppen (geen Box 3) of uit te geven (ook geen Box 3) in plaats van een buffer op te bouwen. Dat lijkt me niet de bedoeling van goed beleid.
Maar goed, het is wat het is. In onze calculator houden we er rekening mee, zodat je in ieder geval weet wat het je kost.
Bronnen
- Belastingdienst Box 3: officiële uitleg en actuele tarieven
- Rijksoverheid over Box 3 hervorming: plannen voor werkelijk rendement
- Hoge Raad arrest 2021: de uitspraak die het oude systeem onrechtmatig verklaarde